۱۳۹۰ فروردین ۳, چهارشنبه

قانیع


،
 ناوی‌ شێخ محه‌مه‌د كوڕی‌ شێخ عه‌بدولقادری‌ كوڕی‌ شێخ سه‌عیدی‌ دۆڵاشیه‌ و له‌نه‌وه‌ی‌ (كابل)ی‌ مه‌ریوانن.
له‌ 15ئه‌یلولی‌ 1898 له‌گوندی‌ (ریشێن)ی‌ بناری‌ شاره‌زوور له‌دایك بووه‌.
له‌ته‌مه‌نی‌ (40) رۆژی‌دا بوو كه‌ باوكی‌ كۆچی‌ دوایی‌ كردووه‌و له‌ته‌مه‌نی‌ دوو ساڵیشدا دایكی‌ كۆچی‌ دوایی‌ كردووه‌.
ژیانی‌ قانع له‌زه‌مینه‌یه‌كی‌ ده‌ربه‌ده‌ری‌ و پڕ له‌ كوێره‌وه‌رییه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێ‌كرد.
به‌هه‌تیوی‌ له‌لای‌ خزمێكیان كه‌ناوی‌ (ئاغا سه‌ید حوسێنی‌ چۆڕ)ی‌ بووه‌ له‌ناوچه‌ی‌ مه‌ریوان گه‌وره‌ بووه‌ و هه‌ر ئه‌ویش ناویه‌ته‌ به‌ر خوێندن.
پاشان به‌ فه‌قێیه‌تی‌ چووه‌ بۆ سلێمانی‌ و چه‌ند ساڵێك له‌وێ‌ ماوه‌ته‌وه‌.
هه‌ر به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌ڕان به‌شاره‌كانی‌ كوردستان دا بۆ خوێندن چۆته‌ (سنه‌ و مه‌ریوان و سابڵاخ و بۆكان و شنۆ و هه‌ولێر و كۆیه‌و كه‌ركوك و سلێمانی‌ و بیاره‌) و دوا قۆناغی‌ خوێندنیشی‌ له‌مه‌ریوان ته‌واو كردووه‌.
قانع به‌ر له‌وه‌ی‌ به‌ته‌واوی‌ فێری‌ خوێندن و نووسین ببێت توانای‌ شاعیرێتی‌ تیا ده‌ركه‌وتووه‌ و له‌سه‌رده‌می‌ جه‌نگی‌ یه‌كه‌می‌ جیهانیدا خوی‌ داوه‌ته‌وه‌ شیعری‌ ئایینی‌.
دواتر به‌هۆی‌ بارودۆخی‌ كوردستانه‌وه‌ خولیای‌ شیعری‌ نیشتمانپه‌روه‌ری‌ بووه‌، خوێندنه‌وه‌ی‌ كتێبێكی‌ ده‌ستنووسی‌ فارسی‌ به‌ناوی‌ (وقایع ال ارده‌لان) كه‌باسی‌ راپه‌رینه‌كانی‌ تیره‌ی‌ ئه‌رده‌ڵانییه‌كان ئه‌كات به‌رامبه‌ر داگیر كه‌ران، هێنده‌ی‌ تر كار ئه‌كاته‌ سه‌ر ده‌روونی‌ شاعیر و به‌رهه‌مه‌ شیعرییه‌كانی‌ و ئیتر ئه‌بێته‌ شاعیرێكی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ ونیشتمانپه‌ره‌وه‌ر.
لایه‌نه‌ له‌یه‌ك نه‌چووه‌كانی‌ شیعره‌كانی‌ شاعیر ئه‌وه‌ ئه‌گه‌یه‌نێ كه‌زاده‌ی‌ فیكری‌ یه‌ك سه‌رده‌م و پێویستی‌ یه‌ك قۆناغ و به‌رهه‌می‌ یه‌ك ئێش و ئازار نین، به‌رده‌وام باوه‌ڕی‌ به‌یه‌كگرتنی‌ جه‌ماوه‌رو یه‌كسانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ هه‌بووه‌ و له‌سه‌ره‌تای‌ چله‌كانه‌وه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌رۆژگاری‌ دووه‌مین جه‌نگی‌ جیهانیدا رێبازی‌ سۆشیالیستی‌ وه‌كو دیارده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ زیندوو له‌ناو شیعره‌كانیدا ره‌نگی‌ دایه‌وه‌و له‌سه‌نگه‌ری‌ شیعری‌ شۆڕشگێرانه‌دا دژی‌ ده‌ره‌به‌گی‌ چه‌وسێنه‌رو ئیمپریالیزم بووه‌ و هه‌میشه‌ دڵی‌ له‌گه‌ڵ ئازار و ئاواتی‌ مرۆڤی‌ جوتیاری‌ چه‌وساوه‌ی‌ كورددا بووه‌ و وه‌ك شاعیرێكی‌ دڵسۆز و خه‌م خۆری‌ كورد شیعری‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد هۆنیته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ به‌سه‌رهات و كاره‌سات و راپه‌رین و شۆرش و ده‌ستكه‌وته‌كانی‌ كورددا ژیاوه‌.
له‌شیعره‌كانیدا داوای‌ مافه‌كانی‌ ژنانی‌ كردووه‌ له‌بواره‌كانی‌ رۆشنبیری‌ وكۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ئابووریدا.
قانع له‌سه‌ره‌تای‌ په‌نجاكاندا به‌هاوكاری‌ مامۆستایان (عه‌لادین سه‌جادی‌ و شوكر مسته‌فا) توانی‌ پێنج به‌ش له‌ شیعره‌كانی‌ به‌شێوه‌ی‌ دیوانی‌ جیاجیا و قه‌واره‌ی‌ تایبه‌تی‌ چاپ بكات، كه‌ ئه‌م به‌رهه‌مانه‌ن(گوڵاڵه‌ی‌ مه‌ریوان، باخچه‌ی‌ كوردستان، چوارباخی‌ پێنجوێن، شاخی‌ هه‌ورامان، ده‌شتی‌ گه‌رمیان).
له‌ژیانیدا گه‌لێ‌ كارو پیشه‌ی‌ كردووه‌ له‌وانه‌ مامۆستای‌ قوتابخانه‌و كرێكاری‌ و مامۆستای‌ مزگه‌وت و جوتیاری‌ و ئاشه‌وانی‌ و فه‌رمانبه‌رێتی‌.
له‌كۆتایی‌ په‌نجاكاندا چه‌ند جارێك خراوه‌ته‌ به‌ندیخانه‌. له‌ساڵی‌ (1960)دا له‌به‌ندیخانه‌ی‌ سلێمانی‌ چۆنیه‌تی‌ نووسینی‌ زمانی‌ كوردی‌ فێری‌ زیندانییه‌كان كردووه‌.
له‌ (1963)دا له‌گه‌ڵ وریای‌ كوڕیدا له‌به‌ندیخانه‌ی‌ (قه‌جه‌ر)ی‌ تاراندا زیندانی‌ ئه‌كرێ‌ و هه‌ر له‌و به‌ندیخانه‌یه‌دا هۆنراوه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی‌ نووسیوه‌ كه‌ده‌ڵێ‌:
ئاخرین ماڵی‌ ژیانم كونجی‌ به‌ندیخانه‌یه‌
ئه‌م كه‌له‌پچه‌ مه‌رهه‌می‌ زامی‌ دڵی‌ دێوانه‌یه‌

عیل بەگی جاف







کوردستان خاک وخۆڵت تیماری ده‌ردی منه‌ //
 خۆری ئاسۆی ده‌م کۆڵت قیبله‌گای عه‌شقی منه‌
عێل بەگی جاف
ئەو زانیارییانەی لەمەڕ ئەم شاعیرەوە لەبەر دەستدان، زانیاریگەلێکی پچڕ پچڕ و جیا جیا و کەمن و، دەماودەم لەم سەردەم بۆ ئەو سەردەم گواستراونەتەوە و باسکراون. جا وێڕای کەمی و پچڕ پچڕیشیان، ئەو زانیارانە بەگشتی کۆک نین لەسەر شوێن و سەردەم وژیاننامەی شاعیرەوە.
بەهەر حاڵ هەندێک دەڵێن عێل بەگی جاف لە ساڵانی (898- 941 ک) لە دەوروبەری سیروان و شارەزووردا ژیاوە، هەندێکی دیکەش وا باس دەکەن کە لە سەردەمێکی تر و شوێنێکی تردا (گوندی شلە و زالوب لە ناوچەی سنجاویی پارێزگای کرماشاندا) ژیانی بەسەر بردووە و، ئەوجا لە لاوێتییدا چووەتە ناوچەی هەورامان (اورامانات) و لەوێندەر ژنی هێناوە و جێگیر بووە.
بەڵام بەپێی هەندێک زانیاریگەلی دروست و ڕاست، عێل بەگی جاف یەکێک بووە لە ڕێبازگرانی ڕێبازی (سۆفیی) ئەهلی حەق و لە سەردەمی خۆیدا وەک شاعیر و هزرڤانێکی دووربین و ئەندێشە فراوان و دانا توانیوویەتی پێش قۆناغەکەی خۆی بکەوێت و پێشبینیی گەلێک پێشهات و کارەسات و گۆڕانکاری لە بواری جیاجیای ژیان و پێشکەوتنی زانستی هەمە جۆردا بکات کە لە چێوەی هۆنراوە جوانەکانیدا (هەروا بووە و هەروا ئەبێ) دەری بڕیوون و بەرجەستەی کردوون .
وەک پێشبینیکردنی تەلەگراف و تەلەفۆن و ئۆتۆمبیل و فڕۆکە و هاتنی قاجارییەکان بۆسەر تەختی حوکمی ئێران و ڕوودانی جەنگی جیهانی یەکەم و داگیرکردنی ئێران لەلایەن ڕووس و بەریتانیاوە.. هتد.
ئەمەش ئەو کۆپڵە شیعرەیەتی کە تێیدا پێشبینی داهێنانی فڕۆکە دەکات:
تەیرێ وەک ڕەعدو بەرق ئەبێ
گوێچکەی لە دووکەڵ غەرق ئەبێ
دەشت و دەری پێ لەق ئەبێ
بە ڕووی هەوا مۆڵەق ئەبێ
هەروا بووە و هەروا ئەبێ


کوڵنەدەر




ئەمجەد مەلایی ناسراو بە مامۆستا کوڵنەدەر هێشتا لە زکی دایکیدا دەبێت کاک شەریف باوکی بە داخەوە ئەمرێت و دوای ئەگات تەمەنی 6 مانگی دایکشی لە دەست دەدات دواتر دایە پیرۆز کە نەنەی دەبێت گەوری دەکات. دوو براو خوشکێک دەبن، باپیری کۆڵنەدەر بە ئەسڵ خەڵکی توار مەڵای ناوچەی کەلاتەرزانی سنەیە و بەڵام باوکی لە ناوچەی بەرپلەی ساراڵی مەریوان بووە و کۆڵنەدەر ئەگەر هەڵەم نەکردبێت لە ئاوایی جانەوەری ژووروو لە دایک بووە.بەهۆی هەژاری و نەداریەوە بە داخەوە تەنیا توانی تا کلاسی3ی سەرەتایی بخوێنێت، لە تەمەنی لاویەتیدا لە کوتای ساڵەکانی 1360دا بەهۆی چالاکی سیاسیەوە گیراو بۆ ماوەیەک لە زیندان بوو . پاش ئازاد بوونی لە زیندان دەستی کردە چالاکی ئەدەبی و هونەری. ساڵی 1373 دوو کاسێت شێعری بە ناو سکاڵای کوردستان بڵاو کردەوە و پێشانگایەکی هونەریشی لە جانەوەر دانابوو کە بە زۆری بە مۆم و گەچ پێکەری شاعیرانی کوردی کێشابوو. کوتایەکانی ساڵی 1373 بوو دیسان لە لایەن هیزەکانی رژیمەوە کەوتە بەرچاوو هاتە کوردستانی باشوور بوو بە پێشمەرگەی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران. لەوێش کورتە نامیلکەیەکی بە ناو بانگەواز بڵاو کردەوە و بەداخەوە ئەو کورتە نامیلکەیە بۆخۆی کۆپی لێگرتبوو دواتر دۆستان دەستاو دەست کۆپیان لێدەگرت بڵاو بکرێتەوە. هەر لەو سەردەمەدا لە کاستێتی ژمارە 3یشی بە ناو سکاڵای کوردستان بڵاو بووەوە و هاوینی ساڵی 1376 هەتاویی لە بەر مزگەوتی گەورە هاوڕێ لە گەڵ غالب عەلیزاده تیرۆر کران.
کاستی ژمارە 3ی سکالای کوردستان بڵاو کراوەتەوە
پێشەکی کوردی نەوەی میدیا
دوای رێبازی لینین و خوا
مادم خوت ناسی نەتەوەیی کوردی
کورد کورده، جووبێ گەوربێ یەهوودی
دوژمن بێوچان خەریک پیلانە بۆ لاوازکردن ئەم کوردستانە
هەورامی و سۆران ئەهێنێتە کار
بە دەستی خۆمان ئەمان ده‌ن لە دار
کرمانج و گۆران جیا ئەکاتەوە ئاوری ناکۆکی
گەش ئەکاتە شێعە هان ئەدا بۆ گیانی سوونی
کلیدی بەهەشت ئەکاتە ملی
ئەی برای کوردم ئیتر بزانە کەشێعەو سونی هەموو پیلانە.
ئەی دەزگیران ماڵت ئاوا باخت پڕ گوڵ
هەر لە رێی گوڵزاری تۆ ئەی دەزگیران بمنیژنە گڵ
هەژاری زۆر رێزی گرتم
تا بمێنم ریزی دەگرم.
.سیمای گۆرری هەژاران بێت
سیمای گۆررم ،
وەسیەتێک بیت کە من مردم
..........................................
کۆڵنەدەر کورە هەژارێک بوو لەگەڵ یەک دنیا ئارەزوو و حەز و خولیا تەنیا خەمی خۆی نەدەخواردە و خەمی هەموو بەش مەینەتێکی کوردی دەخوارد سەرەتای کاستێکی ژمارە 2 بەم دێڕەوە دەست پێدەکات
شێعری من خەمەو فرمێسکی من خوێن،
خەم لە دوای دڵان مەگێڵو لە شوێن
یاخوا درۆ بێ فه ریده باسی شو کردنی تۆ
به ر له تۆ بمرم نه بیسم هه والی مردنی تۆ
"' شه هید کۆلنه ده‌ر، بازیان"

فەریدەی کچی شیخ محەمەدی دێه بنیاد بوو لە ناوچەی بەر پلە. باوکی بە زۆر دای بەشوو کۆڵنەدەر لە شێعرێکدا دەڵێت،
کەبیستم حەڵقەت لە قامکت کرد
تارای رەشت دابەشەماڵ،
ئەوسا زانیم داستانی عەشقەکەمان
لای تۆگۆڕا خۆشەویستم بووبە خەیاڵ
،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،
وەسیەتم وایە گەلم، نەبیە شاعێر تاڵە ژینت تاڵە ژینت
مەر قەل و داڵ بتخوا دەرکەوێ دیانی کەنینت
،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،
شێعرەکانم دەمێ تر دەر دێن لە ژێر حەشارا
دەبنە پەرتووک و نامیلکە دەچن بۆ گوند و شارا
لادێ دەیکەن بە چیرۆک لە سەربان و حەسارا
مامۆستا بۆ قوتابی ئەینووسێت بە دیوارا.
کوڕ دەیکا بە ملوێنک دەیکا بە ملی دڵدارا
شوان بە نەوای شماڵ،دواشوان دەڵێ بە یارا
کە من مردم، کەسێ ناپرسێ کۆڵنەدەر گۆڕی هالە کام شارا

،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،
پاییز تۆ ئامای خەمت ئاوردەن
پۆل پۆل نازداران تەشریف شابەردەن
پاییز، تۆ نەئاما بی ئێرە ئاوابی
وڵ و دیوارێ جام و شانە بی
وڵێوێ پەی ناز مێخەک منەبێ
بە ئامەو ڵوێ تەشریف شانبردن
چۆڵ بی هەواران چون گڵکۆی مەردن
پاییز، زستان حەقشەن گەر بەورت کەرۆ سەر
گەر فامت بۆ پاییز سەرنەماری جەبەر.
،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،
ئەو پەنجەرەی دابپۆشە وا رووی کردووە لە شەقامی خاتراتمان
چوو ئەوساتانەی چاوەڕوانی یەکتر بووین هەموو کاتمان
دی چوو وەک خەونێک بوو
هاتوو چووی کۆڵانی زوو
حەزی خۆتە ئەگەر گۆرات قیبلەی نیگات
دەبمە مەرهەم بۆ سەر زامی سکاڵات
لە هەر کوێ بم لە هەر کوێ بیت لە م جیهانە
دڵ، یەک دڵە و بەتۆم داوە، قیبلەی نگام باش بزانە
ئەمەش چەند دێرێکی تر لە شێعرەکانی مامۆستای جوانەمەرگ کوڵنەدەر


۱۳۸۹ اسفند ۲۹, یکشنبه

چه‌مکێک هونڕاوه‌ی معته‌سه‌م که‌سنه‌زانی















  • له‌تاوی چاوه‌كانت به‌هار سه‌وزی پۆشاوه‌
  • گه‌ردوونی خه‌زرا مه‌سته‌ له‌ عه‌شقی ئه‌و دوو چاوه‌
  •  
  • شێوه‌ی شیرینت ده‌رخه‌، سه‌یری دنیام هه‌ر ناوێ
  • جا ڕه‌قیب چی له‌ده‌ست دێ صانع تۆی وا داناوه‌
  •  
  • شۆڕه‌ سواری مه‌یدانی عه‌شقی ئیلاهی ساده‌ی
  • لوتفێ بفه‌رموو قوربان دڵم جۆشی هێناوه‌
  •  
  • ئه‌و ده‌مه‌ی زۆر غه‌مبار بووم له‌ گیانی خۆم بێزار بووم
  • كه‌ ناوی تۆیان هێنا ، گرێی دڵم كراوه‌
  •  
  • به‌یادی جاری جاران ڕێگام گرته‌به‌ر هاتم
  • ڕووم كرده‌ باره‌گاكه‌ت به‌ناوی زیكری خواوه‌
  •  
  • له‌حاڵه‌تێكی وه‌جدا بۆنی پرچی تۆم ئه‌بیست
  • عه‌تر و عه‌بیرم بۆ هات به‌ده‌م بادی سه‌باوه‌
  • ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
  • بڵێ عه‌شقت چی لێم ئه‌وێ بۆچی له‌من نابێته‌وه‌؟
هه‌موو ڕۆژێ داخێ ئه‌نێ به‌ دڵی منی شێته‌وه‌

خۆزگه‌ دڵت وه‌ك دڵی من ئاگردانی عه‌شق بوایه‌
كه‌ هه‌رگیز نه‌كوژێته‌وه‌ به‌ هه‌رچی ئاوی ده‌ریایه‌

پشكۆی دڵم سوور بۆته‌وه‌ وه‌كو گۆناكه‌ی جارانت
بۆچ منت له‌بیرچۆته‌وه‌؟ كوا دینت كوانێ ئیمانت؟

له‌ زولفی تۆ ئه‌چێ به‌خوا شه‌وی تاریكی ته‌نیاییم
ئه‌وه‌نده‌ چاوم بۆ گێڕای تروسكه‌ی نه‌ما بیناییم

ده‌ بینایی چاوه‌كانم ئه‌وا سۆمای چاوم داهات
توخوا وه‌ره‌ با بتبینم تا تێر ئه‌بم له‌ ته‌ماشات


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
لاده‌ له‌و ڕێگه‌ كه‌ چه‌وته‌ تا به‌ ئاسانی بگه‌ی

چاو له‌ ده‌روێشانی ڕێگه‌ی حه‌ق بكه‌ جا تێ ئه‌گه‌ی
   
گیانه‌كه‌م دووربه‌ له‌ نه‌فسی پیسی ئه‌مماره‌ی فزول

دوژمنی تۆیه‌ عه‌زیزم بۆچی خۆت ڕسوا ئه‌كه‌ی؟ 

تا به‌دوای نه‌فسا بڕۆی سووكت ئه‌كا بێ بایه‌خی

شه‌رمه‌زای تا به‌كه‌ی بێ بۆچی ئابڕووی خۆت ئه‌به‌ی؟
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 به‌قه‌د دڵۆپی بارانی گشت به‌هارێ بیرت ئه‌كه‌م
به‌قه‌د وشه‌ و پیت و ڕسته‌ی گشت گۆڤارێ بیرت ئه‌كه‌م

بیرت ئه‌كه‌م دڵم به‌كه‌س ناكرێته‌وه‌
هه‌رچی جوانی دنیا هه‌یه‌ شێوه‌ی تۆم پێ ناسڕێته‌وه‌

ته‌مه‌ن هێنده‌ی پێ نه‌ماوه‌ به‌رگه‌ی دوری تۆ ناگرم
بۆ نازانی چۆن ئه‌سوتێ دڵی پڕ ئێشو ئاگرم؟

نه‌ هه‌واڵێكت ئه‌زانم نه‌ نامه‌یه‌ك نه‌ جه‌وابێ
تۆ پێم بڵێ چی ڕووی داوه‌ نه‌كا دڵت لێم ئێشابێ

چی نامه‌ی تۆم پێ گه‌یشتووه‌ به‌هاری بۆ من هێناوه‌
من له تۆ زیاتر كێم هه‌یه‌ دڵم خۆش كا به‌ هۆنراوه‌

من نازانم به‌ كام زمان به‌ كام پێنوس ناوت بێنم
هه‌ر شیعرێكم باسی جوانی تۆم بۆ نه‌كا بێگومانبه‌ ئه‌یسوتێنم

تۆ زۆر له‌وه‌ گه‌وره‌تری بت كه‌م به‌ كێشی هۆنراوه‌م
سڵاو له‌و چركه‌ ساته‌ش بێ تۆی پێ ئه‌بینێ ئه‌و چاوه‌م
 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
هه‌ركاتێ باسی تۆ ئه‌كه‌ن ڕۆحم لێم شێت و هار ئه‌بێ
به‌رگه‌ی سوتانم ناگرێ له‌ ناڵه‌ی دڵ بێزاره بێ

ته‌مه‌نی پڕ چاوه‌ڕوانیم به‌ره‌و نه‌مان هه‌نگاو ئه‌نێ
هێدی هێدی چاوه‌كانم خه‌ریكه‌ لێڵ و تار ئه‌بێ

گه‌ر له‌ حاڵی دڵ ئه‌پرسی نه‌ماوه‌ هێزو تاقه‌تی
له‌ ناخی بێ كه‌سیدایه‌و له‌ مه‌رگی ئینتیزاره‌ بێ

حه‌لاجی داری عه‌شقی تۆم ئێستاكه كاتی هاتووه‌
حوكمی قه‌زاوه‌ت چۆن ده‌ڵێ بڵێن كه‌ی ده‌ست به‌ كاره بێ؟

ئه‌وانه‌ی به‌ردم تێ ئه‌گرن به‌ گوڵ ئه‌یگرمه‌وه‌ چونكه‌
به‌ لێدان و په‌ت و زنجیر شه‌هید مه‌شهوری شاره‌ بێ

انا الحق ره‌مزی منصوره‌ به‌ بێ حیكمه‌ت نیه‌ ئاخر
ویساڵت گه‌ر به‌ ده‌ست بێنم سڵاوم له‌و قه‌ناره‌ بێ

خوێنی شه‌هید پێناسه‌یه‌ تا پێی ئه‌گاته‌ مه‌نزڵی
هه‌نگاو به‌ره‌و هه‌واری نوێ خۆزگه‌م به‌و كۆچ و باره‌ بێ

له‌ كاتی سوجده‌ بردندا چ باكی تیره‌ بارانمه‌
به‌هـ به‌هـ كه‌ خۆشه‌ ئه‌و ده‌مه‌ی دڵ له‌ حزوری یاره‌ بێ

به‌ سه‌ودای عه‌شقه‌وه‌ مردن به‌های خۆ مامه‌ڵه‌ی گیانه‌
هه‌زاران یوسفی میسریش به‌دڵ بۆی بێقه‌راره‌ بێ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

له‌ ماهی ئاسمانم چی كه‌ مانگی من له‌ ئه‌رزایه‌

ئه‌وه‌ی روئیه‌تی به‌دری تۆ ئه‌كا معلوم شه‌وال ئه‌گرێ
حه‌رامه‌ صومی عید ئاخر له كوێ ڕۆژو له‌ جه‌ژنایه‌ ؟

له‌ تاریكی شه‌بستانی دوو زولفه‌ینت كه‌ خۆم وون كرد
له‌ دووی ئاوی به‌قا كه‌وتم نه‌جاتم كه‌ی ئه‌ده‌ی خوایه‌ ؟

له‌ باده‌ی ئه‌و ده‌م و لێوه‌ت هه‌تا تێر تێر نه‌بم تا هه‌م
ئه‌گه‌ر غه‌رقی شه‌رابیش بم به‌ مه‌ ی ته‌سكینم هه‌ر نایه‌ 

ئه‌حمه‌د موختار جاف






















ئةم شاعيرة ناودارة سالَي 1898 لة هةلَةبجة لةدايك بووة و، بة شيَوةي تايةر بةگي براي، لة سايةي وةسمان پاشاي باوكي و عاديلة خانمي دايكيدا، بةناز و نيعمةت بةخيَو و پةروةردة كراوة و، هةلي خويَندني بؤ رِةخساوة.

هةميسان بة ويَنةي كاكي تاهير بةگ ژيانيَكي خؤشي لة قؤناغي لاويَتييدا بةسةر بردووة و لة تةمةني بيست سالَيدا ژني هيَناوة، هةر لةو سةروبةندةدا پتر لة جاريَك بووةتة قايمقامي هةلَةبجة و، لة سالآني 1919- 1924دا نائيبي پةرلةماني عيَراقي بووة،

بةلآم لةبةر ئةوةي كةسيَكي نةتةوةپةروةر و خةباتگيَرِ و هاوسؤز و هاوغةمي ميللةتةكةي بووة و، حةزي بة سيستةمي سياسي و كؤمةلآيةتي ئةو سةردةمة نةكردووة، لة قؤناغي دووهةمي رِاپةرِينةكةي شيَخ مةحموودي حةفيددا سةنگةري خةباتي هةلَبژاردووة و لةو پيَناوةدا وازي لة گشت سامان و پلةوپاية فةرمي و كؤمةلآيةتييةكاني هيَناوة و لةو پيَناوةدا تووشي گةليَك گرفت و نةهامةتي هاتووة.





ئةحمةد موختار بةگ نموونةي ميريَكي كوردپةروةر بو

بةگشتي ئةحمةد موختار نموونةي ميريَكي كوردپةروةر، بةخشندة، دلؤڤان، هةژار دؤست، خؤشمةعشةر بووة. لة بواري ئةدةبي كورديشدا وةك شاعيريَكي بليمةت و بةهرةمةند ناسراوة، زياتريش لة مةيداني شيعري نيشتماني و نةتةوةيي و سياسيدا ناوبانگي دةركردووة.



هةميسان بةهؤي چيرؤكة نايابةكةيةوة (مةسةلةي ويژدان) بة يةكيَك لة پيَشةنگةكاني چيرؤك و رِؤماني كوردي دادةنريَت. سالَي 1935 ئةحمةد موختار جاف لة نزيك رِووباري سيروان بة گوللةيةكي نامةرد شةهيد دةكريَت. ئةمةش نموونةيةكة لة شيعريَكي:



بةخؤرِايي لة دةستي مةدةن ئةم خاكة مةحبووبة كة تؤزي وةك جةواهير سوورمة و كوحلي بةسةرتانة

بةسةر خاكا ئةگه‌ر نازيش بكةن حةقتانة كوردينة تةماشاي سيَبةري ئةو شاخ و كيَوة وا لة سةرتانة

بةبيَ قةدري بةسةريا رِامةبوورن حورمةتي بگرن گولآلَة سوورةي ئةم سةحراية خويَني جگةرتانة

سامی عه‌وداڵ






























قەلبی من گه ر جه شنی لاله بێت و نه وتی تێبکه ن
ئاگری گڕ دێته گیانم وه ک چرا من پێ بکه م
شه ق شه قی که ن گۆشت و ئێسقانم یه ک به یه کخوێی تێ بکه ن
 بێ ترس من دێمه مه یدانحوکمه ئازادیم ده وێ
گه ر نه سوتێم و نه برژێم چۆن هه ژارم سه رکه وێ
ناوی مالاحوسێن له شاری کۆیه ی جوان له دایک بووه و له وێ به کاری پینه چیه تی خه ریک بوو وه به ژیانێکی کوله مه رگی ژیانی رۆژانه ی ده گوزه راند دوکانه که ی ڕۆژانه ببوه مه ڵبه ندی شاعیره گه نجه کانمان و له دوکانه بیرورای خۆیان له سه رشیعر وئه ده ب ده گۆریه وه .. ئه م شاعیره هه ست ناسکه کورد په روه ره شۆرشگێره مان خاوه نی دیوانێکی شیعرهئه م شیعره ی سه ره وه به ده نگی هونه رمه ندی گه ل تایه ر تۆفیق گۆتراوهبه داخه وه زانیاریم له سه ر ئه م شاعیره نه بوو نازانم ماوه یان نا یا ئه گه ر نه ماوه له چ ساڵێک کۆچی دوایی کردووهنه بووبی زانیاریم ده گه رێتیه وه بۆئه وه ی که ماوه یه کی زۆر دورودرێژه له کۆیه دورم هه روه ها هیچ سه چاوه یه کی وام له به ده ستا نه بوو که ئه م زانیاریانه ی لێ وه گرم





هه‌ژار


                                                                                                                                                                    
 
                                           

هه‌موو ساڵێك میلله‌تی كورد له 21ی مانگی شوباتدا یادی كۆچی دوایی هه‌ژاری موكریانی شاعیری نه‌ته‌وه‌ی و زانا و مێژوونووس ده‌كاته‌وه كه له ساڵی 1991دا له ته‌مه‌نی هه‌فتاساڵیدا كۆچی ماڵئاوایی كردووه.
هه‌ژار ناوی عه‌بدولڕه‌حمانی شه‌رفكه‌ندییه‌ و له ساڵی 1921دا له دایك بووه له شاری مه‌هاباد خوێندوویه‌تی و بووه‌ته ڕووناكبیرێكی هوشیار و به‌‌شداری له دامه‌زراندنی كۆماری دیموكراتی مه‌هاباد به سه‌رۆكایه‌تی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د له 1946.01.22 كردووه و كه ئه‌و كۆماره ساوایه‌ش دوای یازده‌ مانگ ڕووخێنراوه، هه‌ژار ڕووی كردۆته كوردستانی باشوور و دواییش له شاری به‌غدا نیشته‌جێ بووه و بۆ پایزی 1947 بۆ چاره‌سه‌ر كردنی نه‌خۆشی كه تووشی سیل بوو، ده‌چێته لوبنان و دوای چاكبوونه‌وه‌ی ماوه‌یه‌ك له سوریا ده‌مێنێته‌وه دوای هه‌ڵگیرسانی شۆڕشی ئه‌یلوول له ساڵی 1961دا، مامۆستا هه‌ژار ده‌چێته پاڵ شۆڕشه‌كه‌ به سه‌ر كردایه‌تی بارزانی.
كاتێكیش كه ڕێككه‌وتتنامه‌ی 11ی ئاداری 1970 له نێوانی سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی كورد و میری ئێراق مۆركرا، ناردرا به‌غدا بۆ ڕێكخستنی كاروباری یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد كه تازه له 1970.02.10دا دامه‌زرا بوو، له كۆنگره‌یه‌كه‌ی ئه‌و یه‌كێتییه به سه‌رۆكی ده‌سته‌ی به‌ڕێوبه‌ر هه‌ڵبژێردرا و له هه‌مان كاتیشدا كرا به ئه‌ندام له كۆڕی زانیاری كورد و توانی له ساڵی 1972دا په‌رتووكی شه‌رفنامه‌ی شه‌رفخانی بتلیسی له فارسییه‌وه بكاته كوردی و له چاپخانه‌ی كۆڕی زانیاری كورد چاپی بكات.
جگه له‌م په‌رتووكه به‌نرخه‌شی ئه‌م به‌رهه‌مانه‌شی چاپكردووه
چیشتی مجیور
ئاله کوک(برگ سبز)
روابط فرهنگی ایران ومصر
به یتی سه ره مه ر
ترجمه قانون درطب اثر ابوعلی سینا
مه م وزین(ترجمه از کرمانجی به سورانی)
ترجمه اثارالبلادواخبارالعبادزکریاقزوینی از عربی به فارسی
بو کوردستان
فرهنگ لغت کردی به فارسی(هه نبانه بورینه)
شه ره فنانه(ترجمه شرفنامه بدلیسی ازفارسی به کردی)
تاریخ سلیمانیه
چارینه خه یام(ترجمه رباعیات خیام)
هوزی گاوان
میژوی ئه رده لان(تاریخ اردلان)
په یک له په نای خال وسیفری بی برانه وه
دایه،باوه،کی خراوه؟
شه رحی دیوانی مه لای جزیری
قورئانی پیروزبه کوردی(ترجمه قران مجید)
بیره وه ریه کانی ژیانی(زندگی نامه